CARPON

 KATRESNA NU TEU KUNGSI KEDAL

Ku Rusmana *)

 

Dayeuhkolot, 23 Maret 1946.

Langit ngempur ku cahaya ngabebela seuneu nu ngahiji jeung haseup hideung. Sora tembakan bedil jeung ngabeledugna sora granat kadéngé tarik silih tembal, campur jeung sora takbir ti pasukan Laskar Hizbullah.

Di sisi walungan Citarum handapeun dapuran awi, Kang Jajang, saurang pamuda 20 taun, anggahota Laskar Hizbullah, keur ngetok bedil Lee-Enfield buatan Inggris menang ngarebut ti tantara walanda nu geus luntur catna. Tarangna baseuh ku kesang, haténa panas campur gugup. Ti sagigireunana, Nyi Uneh, wanoja desa Bojongasih umur 19 taun, nyolendang kantong bodas natrat aya bacaan jeung gambar palang beureum, aneprok bari ngéntépkeun kain kasa jeung ubar sapuratina.

 

“Kang Jajang,” ceuk Nyi Uneh, sora na rada dareuda, “kumaha lamun Walanda nyerang deui peuting ayeuna, bejana maranehna tos dugi ka wewengkon Cigereleng, bari mawa pasukan anu lengkep, urang mundur wé heula ka wewengkong Banjaran atawa ka Soréang sabari maheutkeun rarancang narajang maranéhna?”

Kang Jajang ngajawab bari nyeuseup napas jero.

“Nyi, lamun urang mundur ayeuna, naha urang rék ninggalkeun padumukan sorangan ditempatan ku panjajah Walanda? Ieu Dayeuhkolot kudu bébas, naha kumaha ogé carana.”

Ti sabudeureun tempat maranehka ngobrol, Ceu Tarmini, nu miboga warung kopi leutik di Balero gigir tangsi Walanda, datang bari mawa termos jeung dua cangkir seng. Ceu Tarmini téh Randa boga anak hiji, umur 24 taun nu boga wanda jeung rupa kawilang geulis, sok pirajeunan utamana para pamuda ngadon ngopi jeung ngawangkong di warungna lantaran kopi na kawentar ngeunah tur nu bogana soméah cenah. Salian ti eta, Ceu Tarmini teh pananyaan para pajoang ngenaan informasi kaayaan pasukan Walanda jeung gurak gerikna.

 

“Kang Jajang… ieu kopi panas. Abdi terang akang can tuang leueut ti  tadi,” ceuk Ceu Tarmini, ngadeketan bari masrahkeun gelas nu eusina cikopi panas tur lalawuhna.

Kang Jajang nampa gelasna, sabari ngawalon lirih, “Hatur nuhun, Ceu. Kopi Eceu sok ngajadikeun haté kuring leuwih tenang.”

Nyi Uneh ngarérét, haténa kerasa panas. Aya rasa timuru nu disumputkeun, tapi ceuk ijeurana teu pantes nunjukkeun ayeuna. Hiji sisi haténa bogoh ka Kang Jajang, tapi dina waktu nu sarua, Ceu Tarmini ogé siga sarua neundeun haté kadua leutik ka Kang Jajang.

***

Peuting éta, Kang Oha (Mohamad Toha) jeung kang Udan (Mohamad Ramdan), komandan Laskar Hizbullah, ngumpulkeun pasukan di saung gedé gigireun sawah tungtung kampung Ciodéng.

“Sadayana kudu siap,” ceuk Kang Oha tegas bari nunjukkeun peta gudang senjata Walanda di Dayeuhkolot.
“Isuk urang bakal ngabeledugkeun gudang ieu. Ieu tugas penting, sabab lamun hasil, pasukan NICA anu ngabongcéng Walanda bakal mundur ti Bandung kidul….ieu mangrupa paréntah ti pupuhu urang kolonel Nasution”

Kang Jajang nuturkeun sagala paréntahna bari haté galécok mikiran résiko nu kudu disanghareupan. Sanggeus gempungan réngsé, anjeunna kaluar saung jeung manggihan Nyi Uneh anu keur nyusun pakakas P3K.

“Nyi,” ceuk Kang Jajang bari nyampeurkeun, “lamun serangan isuk dimimitian, Nyai kudu tetep di tukang. Ulah deukeut deukeut teuing ka daerah pangperangan.”

Nyi Uneh langsung nempas. “Teu, Kang. Abdi kudu aya di ditu. Mun aya nu tatu, saha deui nu nulungan lamun lain abdi jeung saparakanca ti palang merah?”

Kang Jajang meseum ipis, matana neuteup jero kana panonna Nyi Uneh.
“Mun kitu, jangji, Nyai tong nepi ka ngorbankeun nyawa.”

Ti salah sahiji juru saung, Ceu Tarmini nguping paguneman éta bari nahan haté karasa nyesek teu aya papadana. Anjeunna ogé hayang ngomong yén anjeunna sieun kaleungitan Kang Jajang, tapi sora na teu kebat kaluar. Anjeunna ngan ukur muterkeun awak, leumpang balik ka warungna bari ngusap cimata ku tungtung kabaya nu murag tanpa ijin.

Dayeuhkolot, 24 Maret 1946.

Bandung kidul disimbutan haseup jeung seuneu. Gedong-gedong kolonial nu tadina tohaga ayeuna kaléntab seuneu. Pasukan Hizbullah jeung Barisan Rakyat ngajorag Dayeuhkolot, nyanghareupan bedil-bedil tantara NICA jeung Walanda nu nyebar ti tukangeun benteng jeung kandaraan perang nu rongkah.

 

Kang Jajang lumpat ngarahkeun pasukan leutikna. “Allahu Akbar! Ulah mundur! Jaga posisi!”

Pelor ngabelesat di sisi sirahna, tapi anjeunna teu eureun lumpat.

Di tempat séjén, Nyi Uneh keur ngabantu relawan Palang Merah mindahkeun korban tatu ka sisi walungan Citarum sagigireun kampung Ciputat. Leungeun kenca jeung katuhuna baloboran ku getih, tapi sorana tetep pertela.

“Buru-buru! Kudu diselametkeun ayeuna!”

Samentara éta, Ceu Tarmini tetep nyumput di warungna nu ngan ukur sabara ratusan méter ti tangsi Walanda. Anjeunna ngintip tina sela-sela bilik warungna bari merhatikeun para pajoang  nu datang narajang tangsi Walanda, tapi haténa hésé tenang. Unggal sora ngabeledagna pelor karasa siga ngabeulah dadana.

***

Wanci pecat sawed, sora ngabeledag ngoyagkeun langit Dayeuhkolot. Kang Oha ngabeledugkeun gudang senjata Walanda ti jero, ngorbankeun dirina sorangan pikeun nyegah pasokan senjata ka pasukan musuh.

Sakabeh pasukan Hizbullah nu aya di luar benteng sempet eureun saheulaanan, kaget ku beledugan nu ngenderken taneuh.

“Asupkeun! Kang Oha… Kang Oha jeung Kang Udan aya di jero!” gorowok saurang pajuang bari ngahelas.

Kang Jajang nyoba maju ngadeukeutan lokasi gudang, tapi bedil musuh terus ngutahkeun pelor ti sagala arah. Anjeunna teu boga kasempetan pikeun nyalametkeun komandanna Kang Oha jeung Kang Udan. pelor ngenaan beuteung jeung dada Kang Jajang, ngabalukarkeun tisungkruk tijurahroh kana taneuh.

Nyi Uneh nu harita ngudag ti tukang, nyanghareupan hiji tetempoan nu ketir kacida dina hirupna. Kang Jajang ngagoler di taneuh, getih ngalembereh ti dada jeung beuteungna. Nyi Uneh lumpat ngadeukeutan bari ceurik,

 

“Kang… tahan, Kang! Abdi di dieu, abdi bakal nulungan Akang!”

Kang Jajang nempo Nyi Uneh, biwirna seuri leutik, sora na peura pisan.
“Nyi U..neh… ulah ceu….rik Nyi. Ieu… ieu jalanna. Urang geus ngalaku….keun na..on nu kudu dilakukeun… pi…keun lemah ca..i...”

Teu lila, Ceu Tarmini ogé datang, pamenteuna sepa, legeuna ngageter. Ningali Kang Jajang dina kaayaan kitu, anjeunna teu bisa nahan piceurikeun.

“Kang Jajang… tong tinggalkeun abdi. Abdi… abdi henteu sanggem taya Kang Jajang…”

Kang Jajang ngarérét ka Ceu Tarmini, napasna ngap-ngapan. “Ceu… haa…tur nu…hun… kang..go..saa..gala..na…haaa..pun..teun..aa..bb..di.. muu..gia pinagg..ih..ka… bagja…an”

Sanggeus kecap éta kaluar, Kang Jajang mungkas ucapan “La..illaha..il..la…lohhh….” panon Kang Jajang perem, napasna eureun. Dina wanci anu barengan, sora ngabeledag ti tangsi Walanda masih terus kadéngé, tanda perang can réngsé. Tapi pikeun Nyi Uneh jeung Ceu Tarmini, alam dunya jadi poék mongkleng…alatan pamuda nu dipicangcam…perlaya di medan laga…narohkeun nyawa keur lemah cai nu dipicintana.

Peuting éta, Dayeuhkolot simpé. Haseup masih ngapung di langit, bau mesiu jeung kai kaduruk kénéh nyirorot dina hawa. Di sagigireun warung, Nyi Uneh jeung Ceu Tarmini aniprek babarengan bari ceurik pa ungku-ungku.

“Ceu…” ceuk Nyi Uneh bari sora na dareuda, “Kang Oha… Kang Jajang… sadayana tos perlaya. Kumaha carana urang neraskeun hirup?”

Ceu Tarmini nyepeng leungeunna pageuh, cimata masih nyurucud.

“Nyi… urang kudu neraskeun perjuangan aranjeuna. Sanajan haté hancur, ieu lemah cai… kudu tetep nepi ka bébas merdéka.”

Angin peuting masih ngahiliwir……dua wanoja nu sungkawa, dibarengan langit Bandung kidul ngagedur ku seuneu, nyimpen sajarah, antara dua katresna. jeung leungitna hareupan ka nu dipikatresna.

Dayeuhkolot, 25 Maret 1946

Wanci haneut moyan, ti kejauhan,sora ciciak cai Citarum ngagalumbang nalangsa ngajajap nu nyengceurikan miangna para pajoang. Perang tacan rengse, nanging haté maranehanana kaleungitan hiji katresna anu can ka kedalkeun.

 

*) pamilon pasanggiri ngarang carpon sajarah ‘mangle 2025